Τι σημαίνει πραγματικά «δική μας ενέργεια» για την Ελλάδα
Μπορεί η Ελλάδα να βγάλει δική της ενέργεια και να μη χρειάζεται κανέναν;
Πρώτα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τι σημαίνει αυτό. Όταν λέμε «δική μας ενέργεια», συνήθως μπλέκουμε τρία διαφορετικά πράγματα.
Το πρώτο είναι το ρεύμα. Να ανάβουν τα φώτα, να δουλεύει το ψυγείο, να φορτίζει το κινητό. Είναι μεγάλο κομμάτι της καθημερινότητας, αλλά όχι όλη η εικόνα.
Το δεύτερο είναι τα καύσιμα έξω από την πρίζα. Βενζίνη και ντίζελ για τα οχήματα, καύσιμα για πλοία και βιομηχανία, φυσικό αέριο και πετρέλαιο για θέρμανση. Εκεί βρίσκεται το πιο βαρύ κομμάτι της εξάρτησης.
Το τρίτο είναι ο εξοπλισμός. Ανεμογεννήτριες, πάνελ, μπαταρίες, καλώδια, μετασχηματιστές, μαζί με πρώτες ύλες όπως λίθιο, νικέλιο και χαλκός. Ακόμα κι αν το ρεύμα βγαίνει εδώ, πολλά από αυτά έρχονται απ’ έξω.
Οπότε το θέμα δεν είναι ένα απλό ναι ή όχι. Το θέμα είναι πόσο μπορούμε να ρίξουμε την ανάγκη για εισαγόμενα καύσιμα, πόσο γρήγορα γίνεται αυτό και σε ποια σημεία θα συνεχίσουμε να εξαρτιόμαστε από άλλους.
Πόσο μεγάλη είναι σήμερα η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας
Σήμερα η εξάρτηση παραμένει μεγάλη. Το πιο πρόσφατο πλήρες επίσημο ενεργειακό ισοζύγιο που χρησιμοποιεί το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ έχει βάση το 2022. Εκεί η ενεργειακή εξάρτηση μετριέται με έναν απλό τρόπο, καθαρές εισαγωγές προς ακαθάριστη εγχώρια κατανάλωση.
Για το 2022 οι καθαρές εισαγωγές ήταν 18.416 ktoe και η ακαθάριστη εγχώρια κατανάλωση 22.141 ktoe. Αυτό βγάζει περίπου 83%. Με απλά λόγια, το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που χρειάστηκε η χώρα καλύφθηκε από καθαρές εισαγωγές.
Το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο. Στις καθαρές εισαγωγές του 2022 τα πετρελαϊκά ήταν 12.963 ktoe και το φυσικό αέριο 4.626 ktoe. Τα υπόλοιπα ήταν πολύ πιο χαμηλά. Στην πράξη, εκεί κλειδώνει το πρόβλημα.
Το ίδιο φαίνεται και στην τελική κατανάλωση. Το 2022 ήταν 16.111 ktoe. Από αυτά, τα πετρελαϊκά ήταν 8.915 ktoe, ο ηλεκτρισμός 4.136 ktoe και το φυσικό αέριο 1.167 ktoe. Το μεγαλύτερο κομμάτι πάει στις μεταφορές, με 6.918 ktoe. Μετά έρχονται τα νοικοκυριά με 4.278 ktoe, η βιομηχανία με 2.566 ktoe, οι υπηρεσίες με 2.078 ktoe και η γεωργία με 271 ktoe.
Άρα το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο το ρεύμα. Είναι ότι μεγάλο μέρος της ενέργειας καταναλώνεται στις μεταφορές και εκεί ακόμα κυριαρχεί το πετρέλαιο.
Τι έχει αλλάξει στο ρεύμα και γιατί το φυσικό αέριο μένει κρίσιμο
Από την άλλη, στο ρεύμα η εικόνα έχει αλλάξει αρκετά. Η χώρα έχει προχωρήσει πολύ στις ΑΠΕ. Άνεμος, ήλιος και υδροηλεκτρικά καλύπτουν πια πολύ μεγαλύτερο κομμάτι απ’ ό,τι παλιά. Το 2023 μάλιστα καταγράφηκε ως χρονιά ορόσημο για την πράσινη ηλεκτροπαραγωγή στην Ελλάδα, με πολύ υψηλή συμμετοχή ΑΠΕ και υδροηλεκτρικών.
Και στα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ φαίνεται καθαρά η εικόνα. Στο δελτίο του Νοεμβρίου 2025, η συνολική παραγωγή ήταν περίπου 4.255 GWh. Από τη συμβατική παραγωγή, το φυσικό αέριο είχε το μεγαλύτερο κομμάτι με 1.672 GWh, ο λιγνίτης ήταν 206 GWh και τα μεγάλα υδροηλεκτρικά περίπου 289 GWh. Από τις ΑΠΕ του συστήματος, η παραγωγή ήταν περίπου 1.446 GWh, με τον άνεμο πρώτο και τα φωτοβολταϊκά να ακολουθούν.
Άρα στο ρεύμα η Ελλάδα βγάζει ήδη μεγάλο μέρος από δικές της πηγές. Το θέμα είναι ότι για να μένει το σύστημα όρθιο όταν δεν φυσάει, όταν πέφτει ο ήλιος ή όταν ανεβαίνει απότομα η ζήτηση, στηρίζεται ακόμη πολύ στο φυσικό αέριο.
Υπάρχουν και περίοδοι που η χώρα μπορεί να είναι καθαρός εξαγωγέας ρεύματος, κάτι που βοηθά την ανθεκτικότητα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει λυθεί το γενικό θέμα της εξάρτησης.
Ο λόγος που μένουμε ακόμα δεμένοι είναι αρκετά καθαρός.
Πρώτα είναι το πετρέλαιο στις μεταφορές. Όσο τα περισσότερα αυτοκίνητα, τα φορτηγά, τα πλοία και ένα μέρος της θέρμανσης βασίζονται εκεί, θα συνεχίζουμε να φέρνουμε μεγάλες ποσότητες πετρελαϊκών.
Μετά είναι το φυσικό αέριο στο ρεύμα. Όσο οι ΑΠΕ μεγαλώνουν, τόσο χρειάζεται και κάτι που να καλύπτει τα κενά γρήγορα. Σήμερα αυτό το κάνουν κυρίως οι μονάδες φυσικού αερίου, που είναι σχεδόν όλο εισαγόμενο.
Υπάρχει και το θέμα των υποδομών. Τερματικοί σταθμοί LNG, αγωγοί, αποθήκες, διασυνδέσεις. Όλα αυτά δίνουν ασφάλεια, αλλά δείχνουν και κάτι απλό. Όσο εισάγεις καύσιμα, δεν γίνεται να μη χρειάζεσαι το διεθνές εμπόριο και τις εξωτερικές ροές.
Και τέλος υπάρχει η εξάρτηση της ίδιας της μετάβασης. Για να μπουν περισσότερες ΑΠΕ, περισσότερες μπαταρίες και πιο ισχυρά δίκτυα, χρειάζονται υλικά και εξοπλισμός που δεν παράγονται όλα εδώ.
Πώς μπορεί να μειωθεί η εξάρτηση και τι είναι ρεαλιστικό για το μέλλον
Πώς μπορεί να αλλάξει αυτή η εικόνα;
Ο πρώτος δρόμος είναι να χρειαζόμαστε λιγότερη ενέργεια για την ίδια ζωή. Καλύτερη μόνωση, πιο αποδοτικές συσκευές, λιγότερη σπατάλη, πιο αποδοτικές επιχειρήσεις. Η φθηνότερη εισαγωγή είναι αυτή που δεν γίνεται ποτέ.
Ο δεύτερος είναι να περνάει ό,τι γίνεται στην πρίζα. Εκεί η χώρα μπορεί να βάλει περισσότερο δικό της κομμάτι, γιατί ο ήλιος και ο άνεμος υπάρχουν εδώ. Αυτό σημαίνει περισσότερα ηλεκτρικά οχήματα, περισσότερες αντλίες θερμότητας και γενικά λιγότερη κατανάλωση πετρελαίου.
Ο τρίτος είναι περισσότερες ΑΠΕ μαζί με αποθήκευση και καλύτερα δίκτυα. Δεν αρκεί να μπουν μόνο νέα έργα. Θέλει και μπαταρίες, ενισχυμένες διασυνδέσεις και καλύτερη διαχείριση της ζήτησης.
Ο τέταρτος είναι να φύγουν σταδιακά τα πιο αδύναμα σημεία, όπως τα πετρελαϊκά νησιά και ο λιγνίτης. Οι διασυνδέσεις των νησιών βοηθούν να πέσει η τοπική παραγωγή με ντίζελ και μαζούτ, ενώ υπάρχει και χρονοδιάγραμμα για το τέλος της λιγνιτικής ηλεκτροπαραγωγής.
Ο πέμπτος αφορά τις χρήσεις που δεν περνάνε εύκολα στο ρεύμα, όπως κομμάτια της βαριάς βιομηχανίας, της ναυτιλίας και των αερομεταφορών. Εκεί μπαίνουν λύσεις όπως βιομεθάνιο, βιοκαύσιμα και αργότερα συνθετικά καύσιμα.
Τι είναι ρεαλιστικό;
Αν λέμε να μη χρειαζόμαστε απολύτως κανέναν, δηλαδή πλήρη αυτάρκεια σε όλα, αυτό είναι πολύ δύσκολο. Όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για σχεδόν κάθε χώρα σε έναν τόσο δεμένο κόσμο.
Αν όμως μιλάμε για πολύ μικρότερη ανάγκη από εισαγόμενα καύσιμα και πολύ μεγαλύτερη ασφάλεια, τότε ναι, αυτό είναι ρεαλιστικό.
Τα επίσημα σενάρια δείχνουν ότι οι καθαρές εισαγωγές μπορούν να πέσουν από 18.416 ktoe το 2022 στις 13.977 ktoe το 2030 και στις 4.349 ktoe το 2050. Με την ίδια μέθοδο μέτρησης, η εξάρτηση πάει περίπου από 83% το 2022 σε 72% το 2030 και σε 24% το 2050.
Αυτά δεν είναι υπόσχεση. Είναι σενάρια που δείχνουν προς τα πού μπορεί να πάει η χώρα αν προχωρήσουν όσα σχεδιάζονται.
Μάλιστα στο ρεύμα η πρόοδος μπορεί να έρθει πιο γρήγορα απ’ ό,τι στα καύσιμα. Στα ίδια σενάρια φαίνεται ότι ο ηλεκτρισμός μπορεί να περάσει και σε εικόνα καθαρών εξαγωγών σε επόμενα χρόνια. Αυτό ταιριάζει και με όσα ήδη βλέπουμε σε ορισμένες περιόδους.
Στο τέλος, το σωστό ερώτημα ίσως δεν είναι αν θα μηδενίσουμε κάθε ανάγκη από έξω. Το πιο ουσιαστικό είναι αν μπορούμε να γίνουμε πολύ πιο αυτάρκεις και πολύ πιο ασφαλείς.
Η Ελλάδα μπορεί να βγάλει πολύ περισσότερη δική της ενέργεια, ειδικά στο ρεύμα. Μπορεί επίσης να ρίξει πολύ την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, κυρίως αν μειώσει το πετρέλαιο στις μεταφορές και το αέριο που στηρίζει το ηλεκτρικό σύστημα. Το να μη χρειαζόμαστε κανέναν σε απόλυτο βαθμό είναι πολύ δύσκολο. Το να χρειαζόμαστε πολύ λιγότερους και πολύ λιγότερο, αυτό είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου