Ιησούς Χριστός και Απολλώνιος ο Τυανεύς: Ιστορική αλήθεια ή νεοπαγανιστικός μύθος; — γράφει ο Γεώργιος Μεταξάς

Αδέλφια εν Κυρίω αγαπητά, έρρωσθε κι ευδαιμονείτε εν παντί.

Τα τελευταία χρόνια, κυρίως από κύκλους νεοπαγανιστών, διακινείται ο ισχυρισμός ότι ο Ιησούς Χριστός δεν υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο, αλλά ότι ο βίος Του «αντιγράφηκε» από τον βίο του Απολλωνίου του Τυανέως.

Ο ισχυρισμός ακούγεται εντυπωσιακός, αλλά η ιστορία δεν γράφεται με εντυπώσεις. Γράφεται με χρονολογία, πηγές και λογική συνέπεια.

Ας δούμε λοιπόν τα πράγματα απλά.

Ποιος ήταν ο Απολλώνιος ο Τυανεύς;

Ο Απολλώνιος έζησε τον 1ο αιώνα μ.Χ. και ήταν Νεοπυθαγόρειος φιλόσοφος, ασκητικός διδάσκαλος και... περιπλανώμενος θαυματοποιός σύμφωνα με μεταγενέστερες διηγήσεις. 

Το βασικό - και σχεδόν μοναδικό - εκτενές έργο για τη ζωή του είναι ο «Βίος Απολλωνίου» τον οποίο έγραψε ο Φιλόστρατος γύρω στο 220 μ.Χ.

Σημειώστε καλά αυτή τη χρονολογία.

Το χρονολογικό πρόβλημα του ισχυρισμού

Ιησούς

Οι πρώτες πηγές για τον βίο του Ιησού, προέρχονται από τα Ευαγγέλια, τα οποία έχουν ως χρόνο συγγραφής το 60 με 100 μ.Χ.

Απολλώνιος

Η κύρια πηγή για τον βίο του Απολλωνίου, προέρχεται από τον Φιλόστρατο, περίπου το 220μ.Χ.

Όπως φαίνεται, τα Ευαγγέλια γράφτηκαν πάνω από έναν αιώνα πριν τον βίο του Απολλωνίου. Συνεπώς, το ερώτημα είναι: ποιος αντέγραψε ποιον;

Είναι ιστορικά αδύνατο οι Ευαγγελιστές να αντέγραψαν ένα βιβλίο που δεν είχε ακόμη γραφτεί.

Αντιθέτως, όταν ο Φιλόστρατος έγραφε, ο Χριστιανισμός είχε ήδη εξαπλωθεί σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι ιστορίες για τον Χριστό ήταν παντού γνωστές.

Πολύ πιο πιθανό είναι ο Φιλόστρατος να στόλισε τον Απολλώνιο με θαυματουργικά στοιχεία, επηρεασμένος από την ήδη διαδεδομένη φήμη του Χριστού.

Η πραγματικότητα είναι ότι ο Φιλόστρατος έγραψε τον βίο του Απολλώνιου με εντολή της αυτοκράτειρας Ιουλίας Δόμνας, σε εποχή που ο Χριστιανισμός είχε δυναμώσει κι οι εθνικοί κύκλοι αναζητούσαν «αντίπαλο θαυματοποιό». Ουσιαστικά, πολλοί ιστορικοί βλέπουν το έργο ως παγανιστική απάντηση στον Χριστό, όχι ως πηγή που προηγήθηκε.

Οι επιφανειακές "ομοιότητες" 

Οι νεοπαγανιστές λένε: «Και οι δύο έκαναν θαύματα». Αλλά αυτό είναι εντελώς επιφανειακό. Στον αρχαίο κόσμο υπήρχαν πολλοί που αποκαλούνταν θαυματοποιοί. Το ερώτημα δεν είναι αν έκαναν θαύματα, αλλά:

ΠΟΙΟ ήταν το πρόσωπο και ΠΟΙΟ το μήνυμα;

Ιησούς

Ο Ιησούς, πέραν του γεγονότος ότι είναι ο Υιός του Θεού, για τον οποίο Θεό μίλησαν σχεδόν όλοι οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, με τον Ερμή τον Τρισμέγιστο να προβαίνει σε εκπληκτική τριαδολογική ανάλυση στο έργο του "Ποιμάνδρης", με τον Ηράκλειτο να αναλύει την έννοια του Λόγου, την οποία αργότερα ο Απόστολος Ιωάννης μετέφερε και ανέλυσε ακόμη περισσότερο στο Ευαγγέλιό του (Ιωαν. κεφ. 1, στ. 1), τον Σωκράτη να καταδικάζεται διδάσκοντας τον έναν Θεό, και πολλούς άλλους ακόμη, κηρύττει μετάνοια και σωτηρία. Ο Ιησούς σταυρώνεται ιστορικά, κάνοντας την Ανάστασή Του κεντρικό γεγονός της σωτηρίας του ανθρώπου.

Στη βάση της εν Χριστώ διδασκαλίας, ιδρύεται Εκκλησία. Οι ίδιοι οι Απόστολοι, γίνονται μάρτυρες κι όσοι πίστευσαν στον Χριστό, διώχθηκαν και μαρτύρησαν.

Απολλώνιος

Ο Απολλώνιος από την άλλη, διδάσκει φιλοσοφική κάθαρση. Ο τρόπος θανάτου του, δεν αναφέρεται ρητά πουθενά. Ο Απολλώνιος δεν ανασταίνεται σε κανένα σημείο του βίου του, δεν ιδρύεται κάποια κοινότητα στο όνομά του, όπως οι χριστιανοί και δεν υπάρχει πουθενά κάποιος ο οποίος να μαρτύρησε στο όνομα του Απολλωνίου.

Ας το δούμε συνοπτικά:

 

Αν ήταν «ίδιος βίος», τότε γιατί δεν έχουμε:

• διωγμούς Απολλωνιανών;
• μαρτύρια για τον Απολλώνιο;
• παγκόσμια λατρεία στο όνομά του;

Σκοπός του έργου του Φιλοστράτου

Ο Φιλόστρατος δεν γράφει ουδέτερα. Γράφει σε εποχή όπου ο Χριστιανισμός έχει ισχυροποιηθεί. Οι εθνικοί κύκλοι αναζητούν ένα αντίπαλο προς τον Χριστό πρότυπο, προσπαθώντας να σταματήσουν την εξάπλωση του χριστιανισμού κι ως εκ τούτου την "διαρροή" πιστών. 

Πολλοί μελετητές θεωρούν ότι ο βίος του Απολλώνιου ήταν παγανιστική απάντηση στον Χριστό. Δηλαδή, προσπάθεια να παρουσιαστεί ένας δικός τους "άγιος θαυματοποιός". Αυτό όμως δείχνει επιρροή του Χριστιανισμού προς τον Απολλώνιο, όχι το αντίστροφο.

Το κεντρικό λάθος του ισχυρισμού

Ο ισχυρισμός βασίζεται στο σχήμα: "Μοιάζουν, άρα είναι αντιγραφή". Η ιστορική επιστήμη όμως ρωτά:

ΠΟΙΟΣ προηγείται χρονικά;

Και η απάντηση είναι ξεκάθαρη:

• Τα Ευαγγέλια προηγούνται.
• Ο Φιλόστρατος έπεται.

Άρα το επιχείρημα καταρρέει στη βάση του.

Ποιος είναι τελικά ο Χριστός;

Ο Ιησούς δεν παρουσιάζεται απλώς ως θαυματοποιός ή σοφός διδάσκαλος. Οι Απόστολοι Τον κηρύττουν ως:

• Υιό του Θεού
• Σταυρωθέντα και Αναστάντα
• Σωτήρα όλης της ανθρωπότητας

Καμία αρχαία πηγή δεν αποδίδει τέτοια πίστη στον Απολλώνιο.

Συμπέρασμα

Αδελφοί μου,

Όταν ακούμε τέτοιους ισχυρισμούς, δεν χρειάζεται φόβος. Χρειάζεται γνώση και ηρεμία. Η πίστη μας δεν στηρίζεται σε μύθους, αλλά σε:

• ιστορικά πρόσωπα
• μαρτυρίες
• αίμα μαρτύρων
• Εκκλησία ζωντανή δύο χιλιάδες χρόνια

Ο Χριστός δεν είναι λογοτεχνικός ήρωας. Είναι ο Ενανθρωπήσας Θεός, που μπήκε στην ιστορία και τη μετέβαλε. Και όσο κι αν προσπαθούν κάποιοι να Τον μειώσουν σε... "αντίγραφο" , η ίδια η ιστορία τους διαψεύδει. Ο ισχυρισμός ότι «ο Ιησούς είναι αντίγραφο του Απολλώνιου»:

• δεν στηρίζεται χρονολογικά 
• δεν στηρίζεται με βάση την ιστορική μεθοδολογία
• βασίζεται σε επιφανειακές ομοιότητες
• αγνοεί ότι ο βίος του Απολλώνιου γράφτηκε σε ήδη χριστιανικό κόσμο

Συνεπώς, αυτό το εφεύρημα είναι περισσότερο ιδεολογική αντίδραση παρά ιστορικό επιχείρημα. Και για να απαντήσουμε και στις αμφιβολίες που σπέρνουν ορισμένοι κύκλοι για το αν και κατά πόσον ο Ιησούς είναι ιστορικό πρόσωπο ας δούμε κάποιες...

Εξωεκκλησιαστικές μαρτυρίες για την ύπαρξη του Ιησού

Όταν μιλάμε για εξωεκκλησιαστικές μαρτυρίες, αναφερόμαστε σε πηγές εκτός της Καινής Διαθήκης κι εκτός των Πατέρων.

1. Τάκιτος (περ. 116 μ.Χ.)

Ο Τάκιτος στο έργο του Annales (15.44) γράφει για τη δίωξη των χριστιανών από τον Νέρωνα:

"Christus (σ.σ. Χριστός) από τον οποίο πήραν το όνομα οι Χριστιανοί, υπέστη την έσχατη ποινή επί Τιβερίου, δια του επιτρόπου Ποντίου Πιλάτου." 

Με αυτήν την πρόταση επιβεβαιώνει οτι:

• Ο Ιησούς υπήρξε
• Σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου κι ότι 
• Υπήρχε ήδη οργανωμένο κίνημα Χριστιανών

2. Ιώσηπος Φλάβιος (93–94 μ.Χ.)

Στις Ιουδαϊκές Αρχαιότητες υπάρχουν δύο αναφορές:

α) Το λεγόμενο Testimonium Flavianum το οποίο αναφέρει τον Ιησού ως σοφό άνδρα που σταυρώθηκε από τον Πιλάτο και είχε μαθητές.

Το κείμενο αυτό έχει χριστιανικές προσθήκες, αλλά οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται ότι ο πυρήνας του είναι αυθεντικός.

β) Αναφορά στον Ιάκωβο

«Τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Ιησού, του λεγομένου Χριστού.»

Αυτή η αναφορά θεωρείται γνήσια.

3. Πλίνιος ο Νεότερος (περ. 112 μ.Χ.)

Ο Πλίνιος, σε επιστολή του προς τον Τραϊανό αναφέρει:

Οι Χριστιανοί «συγκεντρώνονται πριν χαράξει και ψάλλουν ύμνο στον Χριστό ως σε Θεό».

Με αυτήν την πρόταση επιβεβαιώνει:

• Τη λατρεία του Χριστού ως Θεού από πολύ νωρίς
• Οργανωμένη εκκλησιαστική ζωή

4. Σουητώνιος

Αναφέρει ταραχές στη Ρώμη «υποκινούμενες από κάποιον Chrestus».

Πρόκειται για έμμεση αναφορά στους πιστούς του Χριστού.

5. Μαρά Βαρ-Σεραπίων (μεταξύ 70–200 μ.Χ.)

Μιλά για «τον σοφό βασιλιά των Ιουδαίων» που θανατώθηκε, αλλά η διδασκαλία του έζησε.

6. Βαβυλωνιακό Ταλμούδ

Αναφέρει έναν «Yeshu» που εκτελέστηκε την παραμονή του Πάσχα.

Πρόκειται για μία εχθρική προς τον χριστιανισμό πηγή, ωστόσο ιστορικά είναι πολύ σημαντική.

Όπως βλέπουμε, οι μη χριστιανικές πηγές συμφωνούν στα βασικά. Ότι δηλαδή ο Ιησούς:

• Υπήρξε ως ιστορικό πρόσωπο
• Έδρασε στην Ιουδαία
• Σταυρώθηκε επί Ποντίου Πιλάτου
• Είχε μαθητές
• Λατρευόταν ως Θεός από πολύ νωρίς

Δεν μιλούν ούτε για θαύματα, ούτε για  Ανάσταση. Αυτό ανήκει στη μαρτυρία της Εκκλησίας. 

Αυτά ως προς την αποκατάσταση της ιστορικής ακρίβειας και Αληθείας. Εύχομαι, αυτό το άρθρο να βοήθησε να οχυρωθεί έτι περισσότερο ο κάθε χριστιανός που δεν γνωρίζει την ιστορική πλευρά της πίστεως. Αμήν. Γένοιτο.

orthologein.blogspot.com

 

diodotos-k-t.blogspot.com