Οι τρέχουσες βίαιες μαθητικές εξεγέρσεις στη Γαλλία, επιβεβαιώνουν πως αυτή η χώρα αποτελεί το «πολιτικό εργαστήριο» της Ευρώπης. Αυτό που λέμε «δυτικός πολιτισμός», δηλαδή δυτική σκέψη και δυτικός τρόπος ζωής, με αντίστοιχη θέσπιση των προτεραιοτήτων της, εκεί γεννήθηκε, εκεί εξελίχθηκε και ίσως εκεί πεθάνει. Η αποκάλυψη των αδιεξόδων αυτού του τρόπου, που δεν αποτελεί παρά κατάληξη των φιλοσοφικών προτάσεων της Νεωτερικότητος, εκφράστηκε βιαίως από τις φοιτητικές εξεγέρσεις του Μαΐου του 1968· σήμερα εκφράζεται από τους μαθητές των Γυμνασίων. Αμφότερες θέτουν τη Δύση ενώπιον υπαρξιακών ζητημάτων.
Οι σημερινές εξεγέρσεις έχουν ως πρόταγμα οι τάξεις των σχολείων να έχουν λιγότερους μαθητές, να αναβαθμιστούν οι υποδομές των σχολικών κτηρίων, να αυξηθεί ο αριθμός των εκπαιδευτικών, να αρθούν οι κοινωνικές διακρίσεις. Ιδίως αυτό το τελευταίο φαίνεται πώς έπαιξε κύριο ρόλο, άλλωστε οι εξεγέρσεις ξεκίνησαν από τα προάστια του Παρισιού με τους περισσότερους μετανάστες. Πρόκειται για περιοχές όπου οι γονείς τους δηλώνουν πως ενώ έχουν γεννηθεί στη Γαλλία δεν αισθάνονται πως έχουν πατρίδα, γιατί «στις χώρες τους τούς θεωρούν Γάλλους και οι Γάλλοι τους θεωρούν ξένους», ενώ τα παιδιά τους διαβιούν με την αγωνία να αποκτήσουν γνώσεις, δεξιότητες και δυνατότητες, για να εξασφαλιστούν επαγγελματικώς και να ανέλθουν κοινωνικώς. Στις περιοχές αυτές οι Δήμαρχοι είναι προφανώς αντιπολιτευόμενοι της κεντρικής πολιτικής εξουσίας και τα ανωτέρω τα χρησιμοποιούν οδηγώντας, εμμέσως ή αμέσως, τις λαϊκές και εύλογες διεκδικήσεις σε ακρότητες. Ακρότητες όμως που ίσως επιτύχουν τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκουν. Υπενθυμίζουμε πως ο «Μάης του -68» οδήγησε στην υποβάθμιση των δημοσίων Πανεπιστημίων και στην επικράτηση μιας εκπαίδευσης που κοστίζει ακριβά και απευθύνεται κυρίως στους έχοντες οικονομικές αντίστοιχες δυνατότητες, αποκλείοντας τις χαμηλών εισοδημάτων τάξεις.
Είναι επιτακτική ανάγκη να διερευνήσουμε την πραγματική αιτία του προβλήματος, που βρίσκεται πίσω από αυτήν που φαίνεται και προτάσσεται. Βρίσκεται στο νέο τρόπο ύπαρξης των δυτικών κοινωνιών. Βρίσκεται στην αλλαγή του ρόλου της παιδείας εντός της κοινωνίας, που έρχεται ως συνακόλουθο της αλλαγής της έννοιας της κοινωνίας και του ρόλου της στην εξέλιξη της ανθρωπότητος. Στα γαλλικά χρησιμοποιείται η ίδια λέξη για την κοινωνία και για την εταιρεία: société. Άλλωστε οι διαφωτιστές του 17ου και 18ου αιώνα, «κοινωνικά συμβόλαια» προτείνουν για την καλλίτερη οργάνωση των κοινωνιών. Αυτό σημαίνει κάτι σαν συμβολαιογραφική συμφωνία μεταξύ ατόμων προς επιδίωξη καλλίτερης ατομικής ζωής. Αν αυτό δεν ικανοποιείται, αναζητείται άλλο κοινωνικό συμβόλαιο, άλλο εταιρικό σύμφωνο μεταξύ των ατόμων-μελών της κοινωνίας-εταιρείας. Με πρώτιστη επιδίωξη ατομική ευημερία. Άλλωστε η δυτική άποψη του χριστιανισμού, ή η «θρησκειοποίηση του χριστιανισμού», όπως έλεγε ο Γιανναράς, που επικράτησε στη Δύση ήδη από τον 4ο αιώνα, εντέχνως θεμελίωνε τη στροφή προς το άτομο και την αποδυνάμωση της κοινωνίας ως πρωταρχικό υπαρξιακό γεγονός.
Η ολοκλήρωση πάντως των φιλοσοφικών προτάσεων της Νεωτερικότητος και η ολοκλήρωση της στροφής της Δύσεως προς τον νέο τρόπο ύπαρξής της, ολοκληρώθηκε μόλις τις τελευταίες δεκαετίες. Η Ευρώπη τουλάχιστον αντιστεκόταν, σε αντίθεση με την Αμερική που στερείτο ισχυράς Παραδόσεως. Μέχρι πριν λίγες δεκαετίες βλέπαμε την παιδεία στη Γαλλία -και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες- ενταγμένη στους κοινωνικούς θεσμούς και αναπόσπαστο μέρος των ευρωπαϊκών δημοκρατιών· και τις κοινωνίες ως υπαρξιακό πρόταγμα. Άλλοτε ως πρωταρχικό υπαρξιακό πρόταγμα, άλλοτε ως δευτερεύον μεν, υπαρκτό δε. Η Ελλάς π.χ. έχυσε πολύ αίμα, ώσπου κατακτήθηκε από τη Γερμανία, με χρόνο από την αρχή της Ιταλικής εισβολής μέχρι την τελική παράδοσή της περίπου έξι μήνες· άλλες χώρες, λίγες ημέρες έως λίγες ώρες.
Κατά κανόνα πάντως σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες όλοι είχαν πρόσβαση στις εκπαιδευτικές δομές του κράτους τους, με ίσους όρους, όλοι οι απόφοιτοι μπορούσαν να διεκδικήσουν οργανική κοινωνική θέση και πρόσβαση τις κοινωνικές ιεραρχίες, όλα τα εκπαιδευτικά προγράμματα προσπαθούσαν να διατηρήσουν το αίσθημα της κοινωνικής συνοχής και της ιδιοπροσωπίας του Έθνους τους. Ιδίως η δευτεροβάθμια εκπαίδευση εξακολουθεί ακόμα να παραμένει υπό δημόσιο έλεγχο, αλλά καταδήλως δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των μαθητών, που με αγωνία βλέπουν το δικό τους και μόνο μέλλον.
Η εξέλιξη δηλαδή της γνώσης και των επιστημών απαιτεί από τις εκπαιδευτικές δομές πολλά περισσότερα από πριν μερικές δεκαετίες και οι εγκαταστημένοι σχολικοί θεσμοί καταδήλως δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτά. Δηλαδή από τη μια μεριά έχουμε έναν αδυσώπητο ατομικό ανταγωνισμό εντός αποδομημένων κοινωνιών, από την άλλη μια απίστευτης ταχύτητος εξέλιξη της γνώσης και των επιστημών, που οι υπάρχουσες εκπαιδευτικές δομές και νοοτροπίες των δυτικών κρατών αδυνατούν να αντιμετωπίσουν.
Στη Γαλλία , σε επίπεδο πανεπιστημίων δόθηκε η «λύση». Μετά τον «Μάη του 68» τα δημόσια πανεπιστήμια υποβαθμίστηκαν -ίσως σκοπίμως- και πλέον σήμερα η καλή πανεπιστημιακή εκπαίδευση κοστίζει ακριβά, με ιδιωτικά πανεπιστήμια διαφόρων νομικών μορφών. Σε κάθε περίπτωση με ακριβά δίδακτρα. Προφανώς το ίδιο αναμένεται να γίνει και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εμείς μάλιστα εδώ τους έχουμε προλάβει. Έχοντας η παιδεία καταστεί ατομική επένδυση και μόνο, οι Ελληνικές οικογένειες επενδύουν σε αυτήν, για τα παιδιά τους, όσα περισσότερα χρήματα μπορούν, καθόσον το ύψος των δαπανών είναι ανάλογο με το επίπεδο των σπουδών. Μάλιστα αυτό το δαιμονοποιούμε και το επαινούμε ταυτοχρόνως, πιστοί στον νεοελληνικό σουρεαλισμό, που είχε επιβεβαιώσει και ο André Breton. Θαυμάζουμε π.χ. τους αποφοίτους του Αμερικανικού Κολλεγίου και μετέπειτα αποφοίτους του πανάκριβου Χάρβαντ, αλλά ταυτοχρόνως αντιδρούμε στην ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, ενώ έχουμε αποδεχτεί τα πανάκριβα ιδιωτικά σχολεία της Μέσης Εκπαίδευσης. Φοβούμεθα όμως πως και εδώ θα έχουμε παρόμοια γεγονότα, δεδομένης της οικονομικής κρίσης που διερχόμεθα και αντιδρώντας προς την αδυναμία των υφισταμένων εκπαιδευτικών δομών να ανταποκριθούν στις σύγχρονες εξελίξεις και προς την ολοένα και περισσότερο, αγριότερη θα λέγαμε, ταξική παιδεία. Αλλά και οριστικοποιώντας τη θεώρηση της παιδείας ως ατομική επένδυση και μόνο.
Με δεδομένη την οικονομική κρίση που μαστίζει την Ευρώπη, είναι μονόδρομος η υπέρβαση των σημερινών αδιεξόδων της, αδιεξόδων που την απειλούν υπαρξιακώς. Αυτό όμως προϋποθέτει μια διαφορετική πολιτική αντιμετώπιση της παιδείας, αλλά πρωταρχικώς μια αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο κατανοούμε και βιώνουμε την κοινωνία, το Έθνος και το Κράτος. Διαφαίνονται ήδη αναζητήσεις επιστροφής σε ταυτοτικές αξίες της γηραιάς μας ηπείρου. Ίδωμεν…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου